Translated from/Phỏng dịch từ quyển sách: The Here & Now Meditation: A Quick and Effective Way to Overcome
Suffering. Publisher/NXB: Here & Now Publishing.
Copyright © 2004 Mimi Khuc and Thanh-Trieu Nguyen
ISBN: 0-9763491-4-0
Here & Now Publishing
Goleta, CA 93117
Email: info@hereandnowmeditation.com
Website: www.hereandnowmeditation.com
 

Mục Lục
Lời Cảm Ơn 7
Lời Tự Sự Của Một Thiền Sinh 9
Lời Gửi Đến Các Thiền Giả 11
Lời Nói Đầu 13
CHƯƠNG I: Giới Thiệu Về Cái Trí 17
Đồng Phạm Của Đau Khổ: Cái Trí 19
Sự Vận hành Của Cái Trí: 23
Cái Trí Không Chính Xác 23
Cái “Nên” Và “Không Nên” Của Cái Trí 26
Quá Khứ Và Tương Lai Vô Tận Của Trí 29
CHƯƠNG II: Chìa Khóa “Tại và Hiện” 33
Khái Niệm Cơ Bản Về “Tại và Hiện” 34
Cách Dùng Pháp “Tại và Hiện” 36
Trải Nghiệm “Tại và Hiện” 38
Cấp Một: Nhập Vào Tĩnh Lặng 40
Thiền Ngồi 41
Thiền Ngủ 42
Dấu Hiệu Tĩnh Lặng Khi Thiền 43
Cấp Hai: Các Ứng Dụng Khác 44
Vào Tĩnh Lặng Sâu Hơn 44
Tĩnh Lặng Trong Lúc Cơ Thể Hoạt Động 45
Hóa Giải Các Cảm Xúc 45
Cấp Ba: Kết Hợp Thân, Tâm, Trí,
Quá Khứ và Hiện Tại 46
Khai Mở Trí Tuệ 46
Tu Dưỡng Lòng Từ Bi 47
Hóa Giải Nghiệp LựcQuá Khứ 47
Hóa Giải Duyên NghiệpTiền Kiếp 47
Đặc Trưng Của Pháp “Tại và Hiện” 48
CHƯƠNG III: Thay Đổi Cách Nhìn 51
Lải Nhải Trong Đầu 53
“Phải” Và “Nên” 54
Muốn Hay Cần? 56
Sự Trói Buộc Của Dư Luận 56
Quá Khứ và Tương Lai 57
Phán Xét Về Tốt Xấu, Thiện Ác 58
Hạnh Phúc và Đau Khổ 59
Thay Đổi Người Khác 60
Thay Đổi Vị Trí 60
Tha Thứ 60
Thương Hại - Tội Nghiệp Mình 61
Tử Biệt - Sinh Ly 61
Thước Đo Thành Công - Thất Bại 62
Tôn Giáo Gốc 63
Của Tôi Hay Hơn Của Anh 64
Thế À! 64
Quan Hệ Giữa Con Người 65
Tại Sao Chúng Ta Có Mặt Ở Đây? 65
Niềm Tin Vào Vũ Trụ 65
Nghiệp Quả 66
Vai Trò và Bài Học 66
Bài Học Gì Đây? 67
Yêu Thương Vô Điều Kiện 68
Tình Yêu Và Nhu Cầu 69
Kinh Qua “Vạn Vật Đồng Nhất Thể” 69
Người Đàn Bà và Em Bé 70
CHƯƠNG IV: Tự Chữa Bệnh 73
Cách Tự Trị Bệnh Bằng “Tại và Hiện” 76
Những Quan Điểm Về Chữa Bệnh 77
CHƯƠNG V: Giãm Căng Thẳng Và Làm Chậm Tiến Trình Lão Hóa 79
CHƯƠNG VI: Phần Hỏi Đáp Cho Người Đã Có Nhiều Kinh Nghiệm Thiền 85
“Tại và Hiện” Dường Như Quá Đơn Giản? 85
Những Pháp Thiền Khác Sử Dụng Khái Niệm “Tại” Và “Hiện” 86
So SánhVới Pháp “Tỉnh Giác Chánh Niệm” 87
“Tại và Hiện”với “Vô Trí” Hay “Vô Niệm” 88
Xúc Giác và Tu Tập 89
Người Mới Tập Tu và Người Đã Tu Lâu 90
Tiến Đến Sự Giải Thoát Hoàn Toàn? 90
Đây Có Phải Là Phương Pháp Tốt Nhất? 91
CHƯƠNG VII: Hỏi Và Trả Lời 93
Ai Chủ Động Nói? 94
Cố Gắng Đạt Cho Được Sự Tĩnh Lặng 94
Không Suy Nghĩ Có Thoái Hóa Tâm Thức? 94
Tính Không Lời 95
Phối Hợp Với Các Pháp Thiền Khác? 95
Giảm Cảm Giác Trong Khi Thiền 96
Hơi Thở Giảm Nhẹ Trong Khi Thiền 96
Buồn Ngủ Trong Khi Tập Thiền 97
Sự Tĩnh Lặng và Trạng Thái “Xuất Thần” 97
Làm Sống Lại Cảm Xúc 98
Có Thể Xóa Ký Ức Vĩnh Viễn Không? 99
Tách Rời Cảm Xúc Ra Khỏi Quá Khứ 99
Thiền Để Tỏ Tình Thương, Sự Tha Thứ 100
Cách Thay Đổi Quan Niệm 100
Cách Thay Đổi Tánh Tình 101
Đối Phó Với Sự Cô Đơn 102
Ham Muốn và Đố Kỵ 103
Nỗi Đau Về Sự Im Lặng Của Người Khác 104
Thế Là Xong! Chấm Hết! 107
Tôi Đúng! - Anh Sai! 108
Trở Lại Với Cái Trí “Phàm” 108
Im Lặng, Lắng Nghe, Không Phản Ứng 109
Bình An hay Thụ Động ? 111
Cái Trí và Xã Hội 112
Vai Trò Của Trí: Người Giải Quyết Rắc Rối 113
Lòng Tự Ái Bị Thương Tổn 114
Cái Trí và Hành Động Tự Tử 115
Lòng Từ Bi và Sự Đồng Cảm 115
Tu Là Gì ? 117
Quyền Không Muốn Tu 119
Tặng Quyển Sách Này Cho Người Khác 120
Áp Dụng Các Bài Học 121

CHƯƠNG VIII: Tóm Lược 123 Châm Ngôn Của “Tại Và Hiện” 

Lời Cảm Ơn

Không một tác giả nào thật sự là người tự viết ra toàn bộ nội dung một cuốn sách, nhất là một cuốn sách về tâm linh. Những kiến thức và minh triết trong quyển sách này là do chúng tôi tiếp nhận từ nhiều nguồn có vẻ như rời rạc nhau, nhưng khi nhìn lại những sự kiện liên hệ và những tiến trình trong đời, chúng tôi cảm thấy mình phải cúi đầu trân trọng trước một sự xếp đặt huyền bí và kỳ diệu đến thế. Do vậy, trước hết chúng tôi xin cúi đầu ghi ân sự xếp đặt này. Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến các vị thầy tâm linh đã yêu thương, nhiệt tình giảng giải cho chúng tôi những minh triết, đôi khi pha lẫn nét hóm hỉnh gần gũi với đời thường. Giờ đây thì các thầy có thể tự hào vì quyển sách đã mang theo ánh đuốc mà các thầy đã nhọc công trao truyền.

Chúng tôi cũng tri ân những bằng hữu gần xa đã chia sẻ những kinh nghiệm và những minh triết tâm linh, cũng như ủng hộ, khuyến khích rất nhiều trong việc viết quyển sách này. Chúng tôi xin chân thành tri ân các tự   nguyện viên, những người đã nổ lực không mệt mỏi trong việc dịch cuốn sách nhỏ trước đây ra nhiều ngôn ngữ khác nhau và phân phối chúng trên khắp thế giới. Sự cống hiến và khích lệ của bạn bè là nguồn cảm hứng và động viên cho sự ra đời cuốn sách này.

Chúng tôi cũng mong muốn bày tỏ lòng cảm ơn bạn bè và gia đình đã ủng hộ chúng tôi. Mimi đặc biệt cám ơn Harry Yuen– vì nếu không có sự ủng hộ lớn lao của anh đối với riêng cô thì đã không có được thành tựu nhỏ nào trong những năm qua.

Cuối cùng chúng tôi xin chân thành cảm ơn những người đã hiệu đính bản thảo: Corinne S. Collins, Chân Tâm, Minh Châu, Thanh Lương, Elizabeth N. Zosso và tất cả những vị không muốn nhắc đến tên. Việc chuyển những khái niệm và thuật ngữ tâm linh sang ngôn ngữ đời thường là trọng tâm của cuốn sách này. Chúng tôi hy vọng nó sẽ dễ hiểu, dễ chấp nhận để có thể phục vụ cho nhiều người hơn.  

Lời Tự Sự Của Một Thiền Sinh

Như hầu hết mọi người, cá nhân tôi cũng đã trải qua bao nhiêu khó khăn trong đời. Nhìn lại, có những lúc dường như không một việc gì suông sẻ cả, mỗi hơi thở đều đầy ắp những hoang mang, tuyệt vọng và sự sợ hãi những vấn đề không thể tránh khỏi của cuộc đời. Trong đời tôi không chỉ một lần, tôi đã nghĩ rằng chỉ có cái chết mới có thể cứu tôi ra khỏi những đau khổ vô vọng đó.

Nếu bạn cũng đã trải qua tương tự thì có lẽ bạn sẽ tìm được niềm an ủi to lớn qua lời nhắn gửi này. Tôi muốn nói với bạn về một liều “linh dược”. Chính món “linh dược” này đã cứu và giúp tôi tìm lại được sự ổn định về mặt tinh thần, sự lành mạnh về thân thể và cảm xúc. Nó cũng đã cho tôi an trú vào một nơi hết sức bình yên. Các thành phần của linh dược này dễ tìm và không tốn kém, chủ yếu là vì chúng luôn có sẵn ngay trong mỗi chúng ta. Chỉ cần sử dụng một tiến trình gọi là pháp thiền Tại và Hiện là có thể làm hiển hiện bản chất hằng hữu, chân   thật ngay trong ta: sự bình yên và an lạc. Từ đó, tôi đã thật sự tìm được nguồn vui sống. Từ tận đáy lòng, tôi gửi đến các bạn lời tâm sự này và hy vọng rằng trong vài tháng sau, bạn cũng sẽ gửi đến những người khác những lời tương tự.

Một thiền sinh đầy biết ơn,

Nguyễn M. Châu  

Lời Gửi Đến Các Thiền Giả

Hầu hết mỗi pháp thiền đều có nhiều cấp độ thực hành khác nhau. Thông thường, bước khởi đầu hướng dẫn ta tập trung vào một đối tượng hay một hành động cụ thể nào đó để dừng suy nghĩ lại. Từ từ, ở các cấp thiền cao hơn, người hành thiền tập buông xả dần những gì còn trói buộc thân, tâm, ý của mình. Rồi khi đến đích cuối cùng thì cả ta lẫn đối tượng đều không còn nữa và trong ta cũng sẽ không còn một hành động, mục tiêu, một kết luận, sự mong cầu hay một cố gắng nào nữa.

Ở điểm cuối này, chỉ còn sự Tĩnh Lặng hoàn toàn, một trạng thái buông bỏ, an nhiên và bình yên tuyệt đối. Tương lai và quá khứ cũng như thời gian, không gian đều vắng bặt. Đến đây, ta đã siêu vượt được đau khổ. Thậm chí ta cũng đã vượt thoát khỏi chính bản thân mình. Ta đã trở thành tự do.

Pháp Thiền trong quyển sách này giới thiệu một con đường tắt trực tiếp dẫn đến trạng thái Tĩnh Lặng vô biên kia. Bạn đi đến đích một cách nhanh chóng mà không cần trải qua từng cấp độ   hành thiền khác nhau. Hơn thế nữa, pháp thiền này chỉ cho bạn cách ứng dụng trạng thái Tĩnh Lặng sâu lắng này vào cuộc sống đời thường để bạn có thể sống một cách an lạc và thanh thản. Ở trạng thái Tĩnh Lặng, trong bạn sẽ không còn bạo lực hay đau khổ, thay vào đó là sự hoàn toàn thanh tịnh, hài hòa, từ bi và hoan hỷ; một trạng thái thường được liên tưởng đến các khái niệm “Thiên Đường”, “Niết Bàn” và “Vũ Trụ Nhất Thể”.

Bạn hãy cầm lấy quyển sách này như nhận một thiệp mời đến dự một yến tiệc linh đình nhất trong đời mình. Nơi bàn tiệc, Vũ Trụ sẽ ban gởi cho bạn một tặng phẩm thiêng liêng: sự Tĩnh Lặng tuyệt đối mà từ nó Vũ Trụ đã hình thành một cách huyền diệu — một sự Tĩnh Lặng sâu thẩm trong bạn và trong chính nó.

Mùa Hạ 2003

Mimi Khuc & Thanh-Trieu Nguyen  

Lời Nói Đầu

Cuốn sách này lúc khởi đầu chỉ là vài trang phác thảo một phương pháp thiền đơn giản để giúp bạn bè có nhu cầu chữa trị tinh thần hay thể xác. Sau đó, những trang này đã được mở rộng thành một tập sách nhỏ. Tập sách nhỏ đó đã giúp một số người tìm được sự an bình nội tâm, hạnh phúc và hài hòa trong cuộc sống. Tập sách nhỏ đã được nhân rộng và phát miễn phí và cũng đã được đưa lên mạng dưới dạng “sách nhỏ điện tử” (e-booklet) bằng năm thứ ngôn ngữ khác nhau: Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Hà Lan và Việt Nam. Riêng bản in bằng tiếng Anh và Việt đã được các cá nhân và các tổ chức từ thiện phân phát sang các nước Châu Âu, Canada, Mỹ… với sự đón nhận nồng nhiệt. Cuốn sách lớn này, giờ đây chính là ấn bản mở rộng của cuốn sách nhỏ đó, được ấn hành để đáp ứng yêu cầu của bạn đọc mong muốn được hiểu rõ hơn một số lĩnh vực của phương pháp thiền này.

Vì muốn giữ nguyên ấn bản ngắn gọn như trước đây cũng như để đáp ứng những nhu cầu khác của bạn đọc chúng tôi đã chia cuốn sách thành tám chương. Để bạn đọc có được một nền tảng vững chắc, chúng tôi đề nghị bạn nên đọc trước Chương Một (giới thiệu), Chương Hai (pháp định tâm Tại   và Hiện) và Chương Ba (những cái nhìn mới) trước khi đọc các chương khác. Các Chương Bốn đến Bảy tương đối độc lập nên bạn có thể chọn tùy theo nhu cầu và sở thích.

CHƯƠNG MỘT: giới thiệu và giải thích khái quát về sự vận hành của cái trí và bản chất phiền não của con người.

CHƯƠNG HAI: Phần này giải thích các khái niệm và kỹ thuật của phương pháp thiền Tại và Hiện. Tuy có ba cấp độ thực hành nhưng hầu hết mọi người đều có thể tìm thấy sự an lạc ngay cấp đầu tiên. Bạn nên thể nghiệm cả ba cấp để xem kỹ năng cấp nào thích hợp với bạn, giúp bạn đạt đến trạng thái an bình sâu lắng nhất.

CHƯƠNG BA: Phần này đưa ra một số cách nhìn mới giúp thoát ra khỏi phiền não. Có người chỉ cần đọc phần này đã tìm được giải pháp mà không cần thực hành pháp thiền đề cập ở chương trước. Cũng có người thấy là họ cần phối hợp pháp thiền với những cách nhìn mới để đạt được hiệu quả lâu dài.

CHƯƠNG BỐN: Phần này thảo luận việc ứng dụng pháp thiền để chữa bệnh. Với pháp thiền này, bạn có thể cảm nhận sự giảm đau trong vòng vài phút. Tuy phương pháp hiệu quả như vậy nhưng chúng tôi biết rằng nhiều thiền giả — đặc biệt những người đặt mục tiêu giác ngộ — thường không thích dùng thiền để chữa bệnh. Song pháp thiền này ảnh hưởng đến luôn cả tâm và thân nên ta có thể áp dụng nó một cách hiệu quả cho thân, tâm hoặc cả hai.  

CHƯƠNG NĂM: Phần này dẫn giải cách ứng dụng pháp thiền Tại và Hiện để thư giãn hoặc làm chậm đi sự lão hóa của cơ thể.

CHƯƠNG SÁU: Phần này giải đáp những thắc mắc của các thiền sư theo pháp môn khác nhau và bình luận, đối chiếu các khái niệm và kỹ năng sâu hơn.

CHƯƠNG BẢY: Đây là phần hỏi đáp bao gồm các chủ đề: kỹ thuật của pháp thiền, những khái niệm cao, sâu hơn về cái trí, ứng dụng những cách nhìn mới vào đời sống, những gợi ý để tu dưỡng tinh thần và chuyển hóa cá nhân. Vì đề cập đến phạm vi rộng như vậy nên tại thời điểm đang đọc có thể bạn sẽ chỉ thấy sự hữu ích phần nào đó thôi. Chúng tôi cổ vũ việc đọc đi đọc lại vì chúng tôi thấy rằng các ý nghĩa và thông điệp thường hay đến vào thời điểm thích hợp nhất của chúng. Việc đọc lại thường đem đến cho ta những hiểu biết tương quan và ý nghĩa mới.

CHƯƠNG TÁM: Phần này tóm lược những điểm chính trong cuốn sách cùng với một số bí quyết trong việc tìm thấy hạnh phúc bền lâu. Bạn đọc của sách này có thể là từ các quốc gia khác nhau, theo nhiều tôn giáo hay thậm chí là không theo một tôn giáo nào cả. Vì thế, chúng tôi cố gắng đáp ứng tất cả các nhu cầu của bạn đọc qua việc cân nhắc những khác biệt về phong tục, truyền thống và văn hóa. Để phục vụ được một cách chung nhất và tới được nhiều người mới tập thiền ở khắp nơi, chúng tôi chỉ dùng các khái niệm và thuật ngữ đơn giản. Chúng tôi sẽ không bàn luận đến quan điểm của tôn giáo hay trường phái tư tưởng nào cả.  

Trong quyển sách này, các so sánh mà chúng tôi đưa ra đều dựa trên điểm duy nhất là hiệu quả của mỗi phương pháp trong việc giải thoát khỏi đau khổ. Không một phương pháp hay tín điều nào đúng hơn – nó chỉ hữu hiệu hay hữu ích hơn đối với mục tiêu chính của chúng ta là chấm dứt khổ đau.

Trong sách này khái niệm “cái Trí” là ám chỉ đến cái trí nhận thức bình thường, tiếng Anh gọi là “mind” với chữ “m” viết thường, không phải như chữ Trí tuệ là “Mind” được viết M hoa.

Một vài điều cần bạn đọc chú ý: cuốn sách này kết hợp các khái niệm, thuật ngữ phương Đông và Tây nên đôi khi đòi hỏi nơi bạn đọc sự suy nghiệm về những ý niệm mới và khác biệt. Vì vậy, bạn hãy đọc với một tấm lòng cởi mở, với một cái trí yên tĩnh - không đáp ứng theo nhu cầu cố hữu của trí là hay tranh luận, phê phán và so sánh. Và xin hãy đọc chậm rãi. Thực chất của tập sách này không phải chỉ chứa đựng trong những chữ được viết ra thôi mà còn chứa cả trong sự thinh lặng phía sau những ngữ nghĩa đó. Khi đọc tập sách này, ngoài việc thu thập kiến thức qua ngõ trí, mong rằng ta còn tìm được những minh triết nào đó qua ngõ trái tim ta. Chúc các bạn thú vị trong việc đọc tập sách này!  

Chương Một

Giới Thiệu Về Cái Trí

Cuộc đối thoại dưới đây xảy ra trong một buổi tư vấn tâm linh giữa người cố vấn và một phụ nữ trẻ khoảng hơn 30 tuổi.

- Người cố vấn: Chào cô, tôi có thể giúp gì cho cô không?

- Người phụ nữ: Mọi việc trong đời tôi đều chẳng ra gì. Tôi cần giúp đỡ. Tôi cần một việc làm ổn định. Tôi cũng cần một chỗ ở tốt hơn vì hiện nay tôi sống trong một phòng trọ ở tầng hầm của nhà người ta. Tôi muốn mọi người trong gia đình yêu thương tôi. Chồng tôi đã bỏ tôi. Tôi cần một người đàn ông đàng hoàng… một người chồng tốt… Còn chiếc xe của tôi nữa, nó vẫn cứ hỏng hoài...

- Người cố vấn: Những điều cô vừa nói là cô cần, tôi thấy cũng không có gì quá đáng. Tôi nghĩ rằng ai trong chúng ta cũng muốn được như vậy… Nhưng cô có biết người nào có tất cả những thứ đó không?

- Người phụ nữ: Có chứ. Có một vài người bạn.

- Người cố vấn: Thế cô có thấy họ hạnh phúc không?

- Người phụ nữ: …Ơ.. ơ.. Chắc là không hẳn đâu.  

- Người cố vấn: Vậy cô có nghĩ rằng nếu như cô có đầy đủ những thứ đó, cô sẽ cảm thấy hạnh phúc vĩnh viễn không?

- Người phụ nữ: Có thể… thật ra là… không… Chắc là không hạnh phúc mãi đâu.

- Người cố vấn: Nếu như cô không phiền, tôi xin phép nói ra quan điểm của cá nhân tôi. Tôi có thể sai nhưng cô cứ nghe thử xem. Tôi nghĩ rằng chúng ta xuất phát từ một cội nguồn yêu thương và an bình tuyệt đối. Có lẽ vì thế mà khi bị tách rời khỏi nơi ấy, mình luôn cảm thấy bơ vơ và thiếu thốn triền miên. Để đối phó với sự thiếu thốn, mình bám víu vào tình thương của người thân như cha mẹ, người bạn đời, con cái, anh chị em, bạn bè… Cảm giác thiếu thốn cứ mãi đeo đẳng nên mình cố lấp đầy những khoảng trống ấy bằng tiền tài, công danh, sự nghiệp… Mỗi thứ đó đều có tác dụng nhưng chỉ một ít lâu sau là cảm giác thiếu thốn lại xuất hiện… Tôi không có chiếc đũa thần để cho cô những gì cô muốn nhưng tôi có thể chỉ cho cô phương cách để lấp đi sự thiếu thốn đó. Một khi trạng thái thiếu thốn kia được khỏa lắp đầy thì không còn điều gì thành vấn đề nữa. Mình có đạt được những thứ mình mong thì cũng tốt, không đạt cũng chẳng sao. Lúc ấy mình đã tìm được bình yên trong nội tâm cũng như với thế giới bên ngoài. Khi chúng ta tách rời ra khỏi cội nguồn đầy đủ tuyệt đối kia, chúng ta đã tạo nên một trí thứ phụ, diễn đạt bằng chữ. Cái trí nguyên thủy thì vốn dĩ vô ngôn và âm thầm; mọi nhận thức đều không có sự diễn giải, phân tích, so sánh, phán xét, suy luận… Mọi việc xảy ra đều chỉ có một trạng thái duy nhất: NHƯ LÀ, ĐANG LÀ. Còn cái trí thứ phụ kia là trí mà tôi và cô hiện đang dùng. Nó lải nhải không ngừng về những   thứ đang làm chúng ta đau khổ. Một khi mình học được cách làm thuần cái trí này thì mình có thể trở về với trạng thái của cái trí nguyên sơ. Chúng ta có thể siêu vượt được cái cảm giác thiếu thốn kia vĩnh viễn.

Bạn có muốn học cách làm này không?

Đồng Phạm Của Đau Khổ: Cái Trí

Một người đàn ông đang tản bộ qua khu phố đông đúc, sầm uất. Đám đông chen lấn ông khi ông cố len lỏi để quẹo vòng một góc phố. Bực mình, ông la lên: “Xin lỗi, cho tôi đi” và nhủ thầm: “Toàn là những người thô bỉ, ngu dốt…”, ông rảo bước nhanh hơn. “Cái đám người này làm tôi trễ nải hết công việc thì tôi sẽ nổi xung thiên”. Đột nhiên, ông vấp ngã nhào. Ông trông lại thì thấy một cái ghế bỏ lăn trước cửa quán cà phê. Ông nhìn vào quán la lên: “Này, đừng có mà bày biện bừa bãi nhá! Choáng hết cả đường người ta đi thế này à?”. Ông lầm bầm trong trí: Thời buổi này thật chẳng có ai biết cách quán xuyến kinh doanh đàng hoàng cả. Ông đá lăn cái ghế qua một bên rồi tiếp tục đi và va ngay vào người thiếu nữ trẻ. Ông lớn tiếng nạt: “Đi đứng phải coi chừng người khác chứ!” Người thiếu nữ nhìn ông bằng ánh mắt thương xót, khẽ lắc đầu và nói: “Ông có vẻ đau khổ quá! Tôi giúp ông nhé?” Người đàn ông nhìn cô với vẻ hoang mang: “Đau khổ ư? Ai đau khổ? Tôi chỉ nổi nóng thôi!”

Mục đích của cuốn sách này là hướng dẫn một cách thức loại bỏ sự đau khổ. Muốn làm được điều này, trước tiên chúng ta cần phải định nghĩa cái mà chúng ta đặt tên là “đau khổ”. Theo văn hóa phương Tây chữ “đau khổ” (suffering) thường là có liên hệ đến những biến cố trầm trọng trong cuộc đời, những đau đớn và buồn bã. Do ảnh hưởng tư tưởng Ấn Độ giáo và Phật giáo, văn hóa phương Đông thường nhìn   sự “đau khổ” là một phần căn bản của cuộc đời - Đời là bể khổ. Định nghĩa trong sách này thì “đau khổ” nằm ở giữa hai quan điểm trên. Ở đây, sự đau khổ dĩ nhiên là nói đến những cảm xúc như buồn phiền, đau đớn. Trong sách này, định nghĩa đau khổ được nới rộng để bao gồm tất cả những trạng thái cảm xúc nào đem đến phiền não.

Theo như định nghĩa một cách đầy đủ như trên thì đau khổ sẽ mang những ý nghĩa sau đây:

• Tất cả những cảm xúc nào KHÔNG PHẢI là hạnh phúc, là tình yêu thương, là hoan hỉ. (Thí dụ như: tức giận, ganh tỵ, buồn bã, sợ hãi, đau đớn, lo lắng, cay đắng, đau thương, tiếc thương, thù oán, căm ghét, khinh bỉ, cô đơn, v.v.)

• Tất cả các trạng thái nào KHÔNG PHẢI là an bình, đầy đủ, hài hoà. (Thí dụ như: bạo lực, cần nơi người khác đáp ứng (neediness), hoang mang, hoảng loạn, bối rối hồi hộp, trốn chạy, thiếu thốn,, tuyệt vọng, lo sợ, trầm cảm, v.v.)

• Tất cả hành động nào KHÔNG xuất phát từ thân ái (kindness), không bao dung hay không từ bi. (Thí dụ như sự kềm chế và áp đặt (controlling), phán xét, phê bình, nhục mạ, tấn công, ngược đãi, than phiền, cằn nhằn, hạ nhục v.v…)

Vì vậy, đau khổ không phải chỉ là những trạng thái và những cảm xúc tiêu cực mà còn luôn cả những hành động tiêu cực vì những hành động này thường do những cảm xúc tiêu cực mang đến.

Với định nghĩa như trên thì rõ ràng hầu hết chúng ta ai cũng đều đau khổ ở mức độ không ít thì nhiều. Để giải quyết vấn nạn này, trước tiên chúng ta   cần phải hỏi xem cái gì thật sự là nguyên nhân gây ra đau khổ

Sau đây là một số lý do mà chúng ta thường nói. Tôi không hạnh phúc là bởi:

􀂃 Tôi không có được những gì tôi muốn hay tôi cần. 􀂃 Có người làm điều không tốt đối với tôi. 􀂃 Có người không làm cho tôi những việc mà đúng ra họ nên làm. 􀂃 Sự việc xảy ra không đúng như ý tôi muốn. 􀂃 Tôi luôn sống trong sự sợ hãi canh cánh là sẽ phải mất một người hay một vật nào đó. 􀂃 Tôi thất bại trong mọi việc tôi làm. 􀂃 Cuộc sống không có ý nghĩa gì cả. 􀂃 Tình trạng sức khoẻ của tôi rất tồi tệ. 􀂃 Tôi đã mất tất cả người thân và tất cả mọi thứ. 􀂃 Những người trong đời tôi chẳng ai giữ được một tiêu chuẩn tối thiểu hay một khuôn phép nào tề chỉnh cả.

Dĩ nhiên những tình huống trên đây làm ta đau khổ; nghe thì có vẻ rất hợp lý. Tuy nhiên, cũng có những người vẫn vui vẻ, hạnh phúc mặc dầu họ cũng đang ở trong nhiều tình huống kể trên. Vậy cái khác biệt giữa họ và chúng ta là cái gì? Câu trả lời: “Cái trạng thái của cái trí”. Một cái trí thì yên lặng và một cái trí thì nói liên tục — thường là những lời than phiền. Vậy thì có khi nào bạn chợt ý thức rằng biết đâu bạn KHÔNG PHẢI là cái trí của bạn chăng? Khi bạn muốn yên bình và thanh tịnh, cái trí đó có chịu dừng sự cằn nhằn ồn ào của nó lại không? Phải chăng hầu hết là nó phớt lờ đi ý muốn được yên tịnh của bạn?  

Lần sau, khi nào một trong những ý niệm nêu trên xuất hiện, bạn hãy thử tách rời mình ra khỏi cái trí và bảo nó: “yên lặng!” Hy vọng rằng nó sẽ nghe lời, chịu yên lặng hoặc nghĩ sang chuyện khác. Nếu nó chịu nghe lời, bạn hãy thử xem chừng bao lâu thì nó sẽ len lén trở lại vấn đề cũ. Dường như chúng ta không hề làm chủ được cái trí của mình. Nếu ai cũng điều khiển được cái trí tuân theo mệnh lệnh của mình mọi lúc, mọi nơi thì nó đã không còn nói liên miên những ý tưởng tạo nên phiền não. Quyển sách này viết cho những ai chưa làm chủ được cái trí của mình.

Các ý niệm trong quyển sách này dựa trên sự thức giác về hai chân lý dưới đây:

Thứ nhất nguồn gốc của hầu hết mọi đau khổ, phiền não là chính từ sự hoạt động không bình thường của một bộ máy quan trọng và đặc biệt của con người: đó là cái trí.

Thứ hai cái trí cũng chỉ là một trong những bộ phận như tim, gan, mắt, mũi… v.v của con người. Nó không thể bị ngộ nhận là toàn thể cái ta được. Nghĩa là trí không phải là chính bản ngã của ta. Do vậy, ta không phải là những suy diễn hay những phản ứng của cái trí khi nó chủ động đẩy chúng ta đến những cảm xúc buồn phiền, đau đớn hay giận dữ.

Dựa vào hai nhận thức trên, chúng ta nhận ra được sự lầm lẫn khi đồng hóa cái “ta” với cái “trí” loạn động hoặc khi đồng hóa “ta” là những cảm xúc phiền não: buồn, giận, căm thù…. Sự lầm lẫn này có thể dẫn ta đến những hành động có tính cách hủy hoại như tự tử, giết người, nghiện ngập, trả thù. v.v.

Quyển sách này sẽ hướng dẫn ta cách sửa được sự rối loạn trên và giúp ta phục hồi những chức năng cao cấp của cái trí như sự sáng tạo, phát minh và tỉnh   thức. Đọc xong quyển sách này, bạn sẽ hiểu được thêm về sự vận hành của cái trí và biết cách ứng phó với nó để ta có thể vượt qua những phiền não và đau khổ vĩnh viễn vậy.

Sự Vận Hành Của Cái Trí

Cái Trí Không Chính Xác

Vấn đề được đề cập đầu tiên là tính thiếu chính xác của cái trí. Những cái gọi là “kiến thức” của cái trí thường này quả thật “không chính xác”. Dưới đây là ba thí dụ về những kết luận thiếu chính xác của nó: Thí dụ thứ nhất: khi mắt bạn nhìn thấy bạn gieo một hạt giống xuống đất, một thời gian ngắn sau, mắt lại thấy nơi đó mọc lên một cái cây, cái trí kết luận là “cây đó tôi trồng” và thậm chí còn đi xa hơn, quả quyết rằng “cây đó của tôi”. Nói thực tế thì mắt chỉ nhìn thấy hai việc: Một là tay bạn gieo hạt giống, hai là tại chỗ ấy có một cây mọc. Chỉ thấy hai điều trên nhưng cái trí đã vội kết luận rằng hiện tượng thứ hai (cây) là kết quả của hiện tượng thứ nhất (gieo hạt giống).

Cái sai hoặc không chính xác ở đây là mắt không hề nhìn thấy nhiều yếu tố khác nữa đã tạo nên cái cây kia như: đất, nước, không khí, ánh nắng mặt trời, khoáng chất, phân bón v.v.

Nhưng nếu kết luận rằng “cái hạt giống là do tôi gieo và rồi nhờ đất, nước, mặt trời v.v. mà cây mọc lên” thì cái kết luận của trí phàm này cũng vẫn không chính xác. Tại sao? Đó là bởi vì mắt “thật sự” chỉ “thấy” việc gieo hạt giống và thấy có cây mọc lên mà thôi chứ có thấy gì khác đâu! Cái trí lấy kiến thức có sẵn từ “kho trí nhớ” (đất, nước, ánh sáng, v.v…) ráp chúng với các hiện tượng thấy - biết (gieo hạt và cây mọc lên) rồi đưa ra một kết luận. Tuy nhiên, nó đâu   biết rằng cái cây đó có thể là do một hạt giống khác hay do một người khác trồng hoặc do một ngàn lẻ một lý do khác thì sao? Do đó, khi mắt nhìn thấy “A” rồi thấy tiếp theo là “B” thì cũng chưa có gì chắc chắn “B” là kết quả của “A”. Vì vậy, cái trí chính xác là cái trí chỉ thấy - biết “A” là “A” và “B” là “B”, không tự động suy luận hay kết luận thêm gì nữa.

Thí dụ thứ hai: Khi vị thầy thuốc “chữa bệnh” xong, bệnh nhân hết bệnh. Cái trí của vị thầy thuốc kết luận: “tui chữa hết bệnh”. Cái trí đó có thể cũng không chính xác vì biết đâu sau khi vị thầy thuốc “chữa bệnh” xong, rất có thể là muôn ngàn thứ khác như: thực phẩm, hơi thở điều hòa, tinh thần thay đổi, tâm trí yên vui, duyên nghiệp đã dứt v.v... hợp với cái “chữa bệnh” kia đã làm cho bệnh nhân hết bệnh. Cái trí không hề nhận được những thông tin này. Giả như nó có nhận được đi nữa, nó vẫn tự động kết luận theo những cái biết sẵn có của nó. Cũng như khi thầy thuốc chữa mà bệnh nhân chết hoặc không hết bệnh thì cũng không thể kết luận là do thầy thuốc tồi quá hoặc kết luận là thuốc dở quá.

Thí dụ thứ ba: Vợ chồng giao hợp, sau chín tháng sinh ra một “con người” nhỏ xíu. Cái trí kết luận rằng: “Con người đó tôi tạo nên, nó là con của tôi và nó thuộc về tôi”. Trí kết luận như thế mặc dù nó không biết rằng có thể còn có những nhân duyên nào hoặc lực nào khác đã đưa cái “sinh linh” kia vào cuộc đời này?

Trong ba thí dụ trên, cho dù cái trí có dùng những kiến thức cất chứa sẵn để kết luận khác đi thì cũng vẫn không chính xác vì cái trí luôn bị giới hạn trong cái “biết” của nó. Trong cái giới hạn quan sát, nó có   thói quen diễn giải, lý luận và đem những “kiến thức” cũ lắp vào các khoảng trống của hiểu biết rồi kết luận. Khái niệm trên có thể áp dụng cho cả hữu hình lẫn vô hình. Khi người có khả năng “nhìn” thấy một hình ảnh trong cõi vô hình hoặc “nhìn thấy” được tiền kiếp của một người rồi đi đến một kết luận nào đó, mức độ chính xác vẫn còn tùy vào quá trình nhận biết và đi đến kết luận của trí lúc đó.

Một cái trí chân thực và chính xác chỉ nhận thông tin mà không hề thêm bớt, nó trụ trong một Tỉnh Lặng không có phán xét hay suy diễn. Hoặc khi cần diễn giải, suy luận thì cái trí chân thực ấy nhận thức vấn đề trong Tĩnh Lặng, đồng thời biết rằng mình đang suy luận, diễn giải và cũng tự ý thức rằng cái kết luận của mình có thể là không chính xác.

Tại sao chúng ta cần phải dùng cái trí “chân thực” trên đây? Vì phiền não là do sự sai lệch trong tiến trình nhận biết và suy diễn của trí phàm gây nên. Cứ mỗi lần ta cảm thấy đau khổ về việc gì, chỉ cần bình tâm, tự hỏi vài câu như sau là sẽ thấu hiểu được sự đau khổ của mình ngay: điều ta đang than phiền có phải là do trí ta suy luận dựa trên quan niệm, kiến thức cũ, định nghĩa về vai trò, trách nhiệm, mối liên hệ gia đình, xã hội không? Ta có bị phiền não vì trí ta đang suy diễn không? Khi người yêu trễ hẹn, có phải trí ta tự đặt ra hằng bao nhiêu lý do, diễn giải lung tung rồi cảm thấy đau khổ chăng? Khi ta nhìn thấy ông hàng xóm chở một người đàn bà lạ mặt trên xe, có phải trí của ta tự động và nhanh chóng kết luận về sự liên hệ của họ không?

Nói tóm lại, cứ mỗi khi trí ta đi đến một “kết luận” nào, ta nên ý thức tiến trình nhận biết của nó. Tiến trình nào của cái trí được gọi là chính xác? Đó là   tiến trình được diễn ra trong sự Tĩnh Lặng hoàn toàn. Nó diễn ra mà không xét đoán, phê phán, đề nghị hoặc diễn giải. Nó chỉ là những quan sát và nhận biết trong yên bình.

Nên Và Không Nên Của Cái Trí

Vấn đề trở nên nghiêm trọng hơn một khi “cái trí không chính xác” dựa trên những kiến thức sai lệch để đưa ra phán xét. Sau đây là những ví dụ về các suy nghĩ của cái trí bị sai lệch. Các tư tưởng này tự bản thân nó không gây phiền não nhưng khi cái trí chấp chặt vào chúng, ứng dụng bừa bãi, bất chấp mọi lý lẽ thì sẽ kéo theo phiền não ngay tức thì. Các ví dụ dưới đây cho thấy cách vận hành của cái trí. Khi trí đang quan sát các hiện tượng và các sự việc mới, nó tìm trong ký ức, nơi mà nó đã tích trữ mọi điều từ nghe, thấy, trải nghiệm đến các thói quen, quy ước và mong muốn. Sau đó nó khư khư áp đặt những quan niệm và giá trị cũ lên sự việc mới. Rồi nếu thế giới chung quanh không thuận theo mong đợi và sự lý giãi của nó, cái trí sẽ trở nên khó chịu. Nó có thể than phiền hay thậm chí là nổi giận. Nếu bạn thường bị trí mình hoạt động như trên, đem những ý nghĩ tương tự lặp đi lặp lại trong đầu và gây phiền não cho bạn thì pháp Tại và Hiện đúng là dành cho bạn đấy!

Những thí dụ sau đây cho ta thấy cách cái trí lấy dữ liệu từ các giác quan, rồi áp dụng, đưa ra đòi hỏi và phán xét của nó, gây nên phiền não cho ta:

􀂙 Thị giác: “tôi quan niệm rằng chúng ta nên sống một cách ngăn nắp, thứ tự và sạch sẽ … Tôi cảm thấy khó chịu khi nhìn thấy quần áo vứt lung tung, đĩa chén bẩn, đồ đạc bụi bẩn, ngổn ngang. Tôi   không thích những người thiếu ngăn nắp, thứ tự. Họ nên sống một cách sạch sẽ, khỏe mạnh hơn”.

􀂙 Thính giác: “Tôi không thích nghe những lời trái tai, những tiếng ồn ào. Tôi đặc biệt khó chịu khi người ta gây ồn một cách cẩu thả, vô tình. Tôi rất bực mình khi người khác đóng mạnh cửa, lê giày dép lẹp xẹp, khua chén lẻng kẻng, nói điện thoại to tiếng hay trò chuyện khi xem phim trong rạp”.

􀂙 Vị giác: “Tôi ăn uống khá kén chọn. Không hợp khẩu vị thì thà nhịn đói chứ không ăn. Trong bữa ăn mà thực phẩm dở, không hợp khẩu vị, tôi cảm thấy rất bực mình”.

Trí của chúng ta còn có khả năng làm những xét đoán phức tạp hơn dựa trên những quan sát của nó. Nó nắm giữ và dùng một số định kiến để làm méo mó những thông tin từ ngoài vào. Các định kiến thường là về sự liên hệ, giá trị, vai trò và bản thân.

􀂙 Giá Trị: “Nếu mặc cái áo này ra đường, người ta sẽ cười tôi (tồi tàn, thiếu thẩm mỹ v.v...) hay người ta sẽ khen tôi (sang trọng, đẹp, hợp thời trang v.v…) Khi tôi nhìn kiểu cách ăn mặc, dáng đi và loại xe họ sử dụng v.v. là tôi biết ngay giá trị của họ”. Ở đây cái trí định nghĩa giá trị qua dáng vẻ bên ngoài và rất quan tâm đến sự khen, chê của người khác. Vì vậy, nó sẽ phiền não khi không có điều kiện trang điểm theo đúng biểu tượng giá trị cho bản thân hay cho gia đình.

􀂙 Định Danh về cái Ta (Identity): “Tôi mất việc làm và tất cả tiền bạc. Tôi hoàn toàn thất bại”. Cách suy nghĩ sai lầm trên đây của cái trí làm chúng ta tưởng rằng chúng ta là nguyên nhân trực tiếp và duy nhất tạo ra mọi hiện tượng và những sự vật biểu hiện của thành công hay thất bại trong   đời mình. Điều cực kỳ quan trọng là làm sao để cái trí nhận ra và hiểu rằng chúng ta chỉ tham gia và không thật sự tạo ra trọn vẹn một kết quả nào cả. Ví dụ, khi trí ta nhìn một cơ nghiệp thì chỉ nên thấy đơn thuần là “một cơ nghiệp” mà thôi. Nó không nên thấy đó là “một cơ nghiệp tôi đã tạo ra” hay “một cơ nghiệp tôi đã làm mất” hoặc “mình” là cơ nghiệp hay cơ nghiệp là “mình”. Cách nhìn đúng đắn này sẽ giúp chúng ta vượt qua những đau khổ liên hệ đến thành công hay thất bại, được hay mất, vinh quang hay nhục nhã… Và cách nhìn này giải phóng chúng ta ra khỏi ảo tưởng đeo bám: “Tôi là người chế ngự và làm chủ mọi sự việc trong đời tôi” hoặc “tôi là những gì tôi sở hữu hoặc thành đạt được”.

􀂙 Các mối liên hệ và vai trò trong xã hội: “Họ là người thân của tôi, họ nên giúp tôi khi tôi gặp khó khăn cần được giúp đỡ nhưng họ đã chẳng giúp tôi”. Ở đây, trí ta định nghĩa gia đình có mối liên hệ đến một số trách nhiệm nào đó, nếu ai không hoàn thành trách nhiệm thì nó phán xét, trách móc. “Con cái phải vâng lời, hiếu thảo với cha mẹ”. “Cha mẹ phải thương yêu đồng đều, chăm sóc, lo lắng cho con cái đến nơi, đến chốn”. Đối với cái trí, vai trò của con cái và cha mẹ thường gắn liền với một số trách nhiệm và đòi hỏi. Cái trí phán xét, trách móc và phê bình nếu những thứ này không được đáp ứng đủ. Nếu đứa con không gọi điện thoại hay thăm viếng cha mẹ, cha mẹ sẽ buồn phiền. Còn người con thì mặc cảm thiếu bổn phận và trách mình đã không làm tròn bổn phận, không thoả đáng được những đòi hỏi này. Sự đòi hỏi có thể đưa đến những thái cực quá đáng mà người ta   không hề nhận biết. Thí dụ như một trường hợp có thật mà chúng tôi biết được: một bà mẹ đòi hỏi, cho rằng con gái mình phải báo hiếu bằng cách bán thân đem tiền về cho bà cờ bạc.

“Công việc của người phụ nữ trong gia đình là chăm sóc chồng, con. Công việc của nam giới là cung cấp tài chánh, tiện nghi vật chất, dạy con học”. Một lần nữa, trí ta gắn liền các nhiệm vụ với vai trò con người trong gia đình, xã hội. Cũng như mọi quan niệm khác, nếu vì lý do nào đó mà có ai không đáp ứng được trọn vẹn các nhiệm vụ mà trí đã định nghĩa cho một vai trò thì nó sẽ khắc khoải, nhắc nhở, than phiền mãi vậy”.

Về mặt cái trí, trục trặc lớn nhất trong cuộc đời này thường là sự liên hệ giữa con người với nhau. Ta cần phải nhìn mọi người một cách chính xác. Thí dụ, ta nên nhìn người bạn đời như sau: “Đây là một con người mà trước khi gặp tôi, đã sống mấy chục năm trên trái đất này, có những quan niệm riêng không “chính xác”, cơ thể và tinh thần hoàn toàn biệt lập với tôi”. Có khi nào ta chợt nhận ra là ngoài việc để làm người bạn đời của ta, người ấy còn hiện diện trên đời này với những mục đích riêng khác không? Cái nhìn này sẽ giúp cái trí ta chấp nhận, tôn trọng mọi người chung quanh và không còn có nhu cầu buộc họ phải từ bỏ cái “không chính xác” của họ để phải tuân theo cái “không chính xác” của mình.

Quá Khứ Và Tương Lai Vô Tận Của Trí Thường thì trí không cần dùng đến việc quán sát để làm vui vì nó luôn luôn có quá khứ và tương lai để bận tâm đến. Nguồn gốc lớn của đau khổ phát xuất từ một cái trí liên tục hồi tưởng và sống trở lại trong quá khứ, không ngừng nghỉ lo lắng và hoang tưởng về   tương lai. Chúng ta thường hay bị mất cơ hội trải nghiệm ngay hiện tại chỉ vì trí ta cứ lấy sự đau đớn, sự tiếc nuối từ quá khứ để hồi tưởng và sống lại những cảm xúc ấy như một cái máy hát đĩa cũ bị vấp, bất chấp mong muốn của chúng ta là sống trong hiện tại. Ngoài ra, chúng ta cũng sống một phần của thời tương lai bằng sự lo lắng, sự toan tính và mơ mộng hoang tưởng quá mức.

Đau khổ đến ngay khi chúng ta lo lắng những việc tương lai như khi nào kết hôn, khi nào có con, bao giờ thì sẽ có tiền v.v. Cái trí cứ lẩn quẩn đeo đuổi những sự kiện hoàn toàn thuộc về một thời khắc khác rồi lôi kéo, thôi thúc ta đem chúng ra sống trong hiện tại.

Nói tóm lại, đây là cách mà qua sự vận hành rối loạn, cái trí tạo nên những đau khổ cho chúng ta:

• Nó bận rộn lặp đi lặp lại những phiền não từ quá khứ.

• Nó đắm chìm trong lo lắng, sợ hãi, và lẩn quẩn mơ tưởng việc tương lai.

• Nó khắc khoải, vật vã trong việc ứng dụng một cách cứng nhắc và bất kể lý lẽ các quan niệm, nhân sinh quan mà xã hội loài người đã đặt ra.

• Nó phán đoán, phân tích, nhục mạ, tranh cãi, xây dựng các hình ảnh và cảm xúc của bạo động, oán hờn, ganh tị, v.v…

• Nó cũng là tác nhân mang nhiều bệnh hoạn và đau đớn cho cơ thể vì sự miên man tai hại kia cứ liên tục chuyển tải sự nhiễu loạn của tư tưởng đến các tế bào.

Khi một người lẩm bẩm nói một mình suốt ngày thì ta cho rằng người ấy mắc bệnh tâm thần. Còn bản thân ta và tất cả mọi người còn lại thì cũng nói suốt ngày đêm, không ngừng nghỉ, khác chăng là ta nói âm thầm trong đầu, không phát thành lời mà thôi. Đây là một căn bệnh trầm kha nhưng vì mọi người ai cũng bị mắc phải bệnh này nên tưởng rằng đây là một trạng thái “bình thường”. Điều này có nghĩa rằng thay vì ta là người chủ điều khiển cái công cụ “trí” kia thì trong thực tế, cái trí đó đang miên man vận hành và điều khiển ta. Nó thúc đẩy từng ý tưởng, lời nói, việc làm, cảm xúc mà ta tưởng rằng ta làm, ta muốn, ta cảm nhận hoặc ta đau khổ. Ngày nào chúng ta chưa TẮT được cái trí này khi cần thiết, thì chúng ta vẫn chưa thoát khỏi đau khổ.

Mục tiêu ở đây không phải là bỏ quên quá khứ hay là không dự tính cho tương lai. Cũng không phải là không có ý niệm hay quan điểm. Vấn đề đặt ra ở đây là quá trình (processes) suy nghĩ đưa đến những tình trạng như trên xảy ra một cách vô thức và theo thói quen. Khi chúng ta nói rằng chúng ta muốn vặn tắt cái trí ấy là chúng ta muốn lấy lại sự chủ động đối với quá trình đó. Chúng ta muốn vặn tắt cái công tắc tự động. Nghĩa là mục tiêu của chúng ta là phải có được khả năng chọn lựa và áp dụng. Chúng ta sẽ chọn lựa khi nào nên áp dụng một quan niệm hay một định kiến, khi nào nên hồi tưởng việc quá khứ hoặc lúc nào nên dùng những hình ảnh, những cảm xúc sẵn có bên trong chúng ta.

Cái trí không phải là một tai họa cho nhân loại. Ngược lại – nó sẽ trở nên một bộ máy rất quý báu nếu mình biết cách dùng nó. Chúng ta cần lấy lại sự chủ động đối với cái trí và tự giải phóng mình ra khỏi những thói quen tai hại của nó, hầu tìm được hạnh phúc lâu dài. Một khi chúng ta đã trở thành chủ nhân của trí mình, chúng ta có thể vun bồi cho nó những tính tích cực như sự sáng tạo và sự tỉnh giác. Một khi chúng ta hiểu được tiến trình lý luận và diễn giải của cái trí, chúng ta có thể dùng cái trí như là một công cụ để vun trồng, nâng cao tâm thức cho mình và cho người khác.

Muốn loại trừ đau khổ cần có ba việc:

1. Sự hiểu biết về cái trí và những thói quen của nó.

2. Một phương pháp để thuần hóa nó.

3. Quan trọng nhất là sự thức giác về bản thân cũng như về sự liên hệ giữa ta với mọi người.

Chương này chúng tôi đã giới thiệu về tiến trình của cái trí, chương kế tiếp sẽ giới thiệu về một phương cách dùng để tu dưỡng thức giác cần thiết nói trên. Phương pháp này tuy chỉ là một trong vô số phương pháp thiền đang được phát triển hiện nay. Tuy nhiên, chúng tôi thấy rằng đây là một phương pháp đơn giản, dễ ứng nghiệm và hiệu quả nhất để đạt tới sự Tĩnh Lặng và thức giác cần thiết. Chúng tôi hy vọng rằng nó sẽ rất hữu ích cho những ai còn chưa tìm được một phương tiện thích hợp cho việc tìm kiếm một hạnh phúc lâu bền.  

Chương Hai

Chìa Khóa Thiền “Tại và Hiện”

Chìa khóa của chúng ta ở đây là một phương pháp đơn giản giúp ta tự giải phóng mình ra khỏi đau khổ: đó chính là cách “vặn tắt” được cái trí. Chìa khóa này đặc biệt dành cho những bạn biết rất ít về thiền. Phương pháp thiền có tên gọi là Tại và Hiện này không đòi hỏi phải ngồi khoanh chân hằng giờ hay làm điều gì khó khăn, cực nhọc, thâm cao. Thiền không chỉ dành riêng cho người “tu” mà thôi. Ai cũng có thể tập phương pháp này dễ dàng, mọi nơi, mọi lúc: ngồi trên ghế cũng được, tư thế thoải mái, hay ngay cả lúc đi, đứng, nằm hoặc làm việc.

Pháp Tại và Hiện cũng không đòi hỏi phải xa rời đời sống xã hội, vật chất bình thường, bỏ công ăn, việc làm hay bỏ gia đình để lên núi ngồi một mình năm này qua tháng nọ. Ngoài ra, nó không thuộc một tôn giáo nào. Ai cũng có thể dùng phương pháp thiền này được.

Mục Đích Thiền

Thiền, nói chung, cũng đã hiện hữu từ hàng ngàn năm trước, kể từ khi con người biết im lặng từ lời nói đến tư tưởng. Sự im lặng này giúp phục hồi năng   lượng cho cơ thể và giúp trí óc thật sự nghỉ ngơi một cách trọn vẹn.

Chúng ta thiền để làm gì? Để tìm được an bình nội tâm? Hết đau khổ? Chữa bệnh? Tu tâm sửa tâm tính? Phát triển trí tuệ? Thăng tiến tâm linh? Đạt sự minh triết? Hay Giác ngộ Chân lý? Dầu với mục tiêu đơn giản nhất là không còn phiền não và bệnh tật, hay với mục tiêu cao xa như Giác Ngộ, phương pháp thiền của cuốn sách này sẽ là bước đầu để đáp ứng được các mục tiêu đó.

Trong phạm vi của cuốn sách này, chúng ta chú tâm vào việc giải trừ đau khổ cho bản thân VÀ giúp mình tránh việc gây đau khổ cho người khác nữa. Sau khi thành công trong việc ứng phó với cái nguồn gốc thật của phiền não thì chúng ta sẽ thấy rằng hòa bình và hạnh phúc lâu bền, chân thật sẽ mãi ở với chúng ta vậy.

Khái Niệm Cơ Bản về Tại và Hiện

Mục tiêu đầu tiên của thiền Tại và Hiện là làm cho cái trí nhiều loạn động này trở nên yên tĩnh. Bình thường, khi ta muốn tập trung sự chú ý vào một việc gì thì trí ta sẽ là “người chỉ huy” hành động này. Thật vậy, trí của ta thường chỉ đạo và hướng dẫn hầu hết các hoạt động và suy tư hằng ngày. Có pháp thiền khác dùng cái trí để gián tiếp đưa đẩy chính nó vào trong sự Tĩnh Lặng. Cũng có những phương pháp dùng cách “thức giác” là cái trí luôn ý thức được các giác quan, tư tưởng và các hành động như đi, đứng, nằm, ngồi, ăn uống, suy nghĩ, v.v.

Kỹ thuật pháp thiền Tại và Hiện hơi khác với các phương cách trên. Nó đặc biệt tránh không “vật lộn” với cái trí. Ở cấp thiền sơ khởi, cái trí này sẽ nằm ở vị   trí chỉ định nhưng người hành thiền vẫn không theo dõi hay chăm chú gì đến nó cả. Trí và cơ thể được nghỉ ngơi thật sâu và vì thế trải nghiệm được niềm an bình và yên tĩnh sâu lắng. Khi tập khá hơn, những trạng thái này sẽ giải thoát cái trí ra khỏi những thói quen nói năng miên man và sự trói buộc của các quan niệm, diễn giải và nhận thức sai lệch đã tích tụ trong nó. Ở trình độ cao hơn, chính cái “Chân Ngã” cao cả sẽ chủ động trong mọi hoạt động hàng ngày và luôn luôn “biết” có hoặc nối liền với sự “Tĩnh Lặng” hiện diện bên trong. Thêm vào đó, phương pháp này còn cho ta tiếp tục thực tập ngay cả trong giấc ngủ để ta có thể mang lại bình yên cho cả tiềm thức của ta. Một khi mình đã đạt được những thứ này, phần đời còn lại sẽ khoẻ mạnh, hạnh phúc và yên bình.

Tại và Hiện là gì? “Tại” là “ngay tại đây” và “Hiện” là “ngay bây giờ”. Nó là kết quả của hai việc: giữ “Thân đâu, Ý đó” và sự vắng bặt của suy nghĩ khi trong một trạng thái thức giác cao hơn. Khái niệm này nghe lạ vì “không suy nghĩ” là trạng thái gì của cái trí vậy? Đó là khi cái trí đứng yên, không tưởng nghĩ, không tìm về quá khứ và cũng không mơ đến tương lai, hay phân tích và đi đến những kết luận sai lệch. Trí và thân trở nên làm Một, hợp nhất thân thể ta với sự Tĩnh Lặng sâu lắng nội tại; một trạng thái vượt không gian và thời gian. Người ta cho rằng sự hòa hợp thành một khối duy nhất này đang chứa đựng rất nhiều điều bí mật của cuộc sống bởi vì những ai đã đạt được điều này đều không bao giờ bị cảm xúc phiền não, thiếu thốn hoặc rối loạn ảnh hưởng đến họ nữa.

Nói một cách đơn giản, trước nhất ta tập giữ được cái trí yên lặng khi không cần dùng nó. Kế tiếp, giữ nó yên lặng lúc ta đang dùng nó. Rồi sau đó, ta   giữ nó trong Tĩnh Lặng ngay cả khi mình đang ngủ. Đây là lúc mình đã đến được một tâm thức cao hơn, không còn đau khổ nữa. Với phương pháp thiền Tại và Hiện này, chỉ trong vòng vài hôm là hầu hết mọi người đều cảm nhận ngay được sự cải thiện đáng kể về mặt cảm xúc và tinh thần. Thậm chí, bạn có thể cảm nhận được ảnh hưởng ngay sau lần tập thiền ngắn ngủi đầu tiên. Phương pháp này hữu hiệu mà không cần bạn phải có lòng tin tưởng trước. Chỉ cần thử một cách chân thật trong một tuần là bạn có thể tự xác định được kết quả ngay.

Riêng cho các bạn đã quen thuộc với thiền, Chương Sáu gồm có nhiều chi tiết và giải thích về mặt kỹ thuật, nhất là trong việc so sánh với các pháp thiền khác.

Cách Dùng Pháp Tại và Hiện

Tóm lại, sự phiền não và cảm xúc nói chung được phát triển theo những cách như sau:

• Từ quan niệm, cảm xúc và ứng xử cất giữ trong ký ức.

• Từ sự diễn giải của cái trí qua các ghi nhận của năm giác quan.

• Từ những suy nghĩ về những sự việc đã xảy ra trong quá khứ hoặc có thể xảy ra trong tương lai. • Từ các giá trị, niềm tin và đòi hỏi được cái trí áp đặt cho mình và người khác.

Đây là những phương cách chúng ta có thể áp dụng: Để chấm dứt sự tự động dùng kiến thức cũ một cách máy móc của cái trí, chúng ta có thể “hiện tại hóa” bằng pháp Tại và Hiện. Khi thấy mình “sống lại” một sự kiện hay một cảm xúc đau buồn từ ký ức,   ta cần phải “hiện tại hóa” mình ngay để giải thoát thân, tâm, ý ra khỏi cảm xúc đau khổ bằng cách dùng Tại và Hiện để đi vào Tĩnh Lặng, giữ cái trí tĩnh lặng ít nhất là một phút. Sau đó, trong Tĩnh Lặng, quan sát lại sự kiện, cảm xúc ấy; nghĩa là tách mình đứng ra ngoài sự kiện, không “hồi tưởng” lại, đồng thời cũng không xa rời hiện tại.

Chúng ta có thể dùng pháp Tại và Hiện để giảm thiểu sự gắn bó giữa trí và năm giác quan. Thí dụ, mắt vừa nhìn thấy một đoá hoa hồng thì cái trí đã vội vàng chạy về ký ức lấy ra hình ảnh và cảm xúc đau khổ liên hệ tới một đoá hoa hồng của ngày xưa. Hoặc tai ta vừa nghe người bạn than nghèo, đang gặp khó khăn thì cái trí đã vội vàng lục lọi hồ sơ trong ký ức xem, rồi tự kết luận có thể người bạn sẽ hỏi mượn tiền mình. Cái trí chợt nhớ lại những cảm xúc phiền não trong quá khứ liên hệ đến việc cho mượn. Trong trường hợp này chỉ cần hít một hơi thở đầy, thở ra chậm, vào trong Tĩnh Lặng và lắng nghe là sẽ giữ được cái trí “bấn loạn này” yên ngay.

Để ngăn chặn cái trí sống trong quá khứ hoặc tương lai, chúng ta cần phải đối phó với sự khống chế của nó trong việc tưởng tượng. Cái trí có một khả năng rất đặc biệt. Nó không cần nhờ vào các giác quan mà vẫn “thấy” được hình ảnh, “nghe” được âm thanh, thậm chí nó có thể tự tạo cảm giác, vị giác, khứu giác và kích thích các phản ứng của tinh thần và thể xác. Ví dụ, khi cái trí tưởng tượng một trái chanh đang được vắt vào miệng mình thì các tuyến nước miếng lập tức hoạt động. Tuy nhiên, khả năng rất đặc biệt này còn là con dao hai lưỡi, có thể mang đến cả buồn lẫn vui. Đành rằng khả năng tưởng tượng giúp rất nhiều cho sự sáng tạo, phát minh và nghệ thuật,   nhưng nó cũng có thể phác hoạ ra bao nhiêu mơ ảo của quá khứ và tương lai, mang đến nhiều đau khổ cho chúng ta.

Khi cần thiết phải cắt đứt sự tưởng tượng vô bổ nào đó đang miên man, ta chỉ cần thở một hơi thật sâu rồi vào trong Tĩnh Lặng của Tại và Hiện là đương nhiên cái trí sẽ ngưng quá trình tưởng tượng của nó ngay. Phương pháp này hữu ích đặc biệt trong việc ngăn chặn cái trí tưởng tượng vượt ra ngoài khả năng kiểm soát, di hại đến bản thân và những người chung quanh ta.

Để thay đổi các đòi hỏi và phán đoán của cái trí, chúng ta cũng cần tìm hiểu thêm về những cái nhìn mới mẻ đối với những bình diện của cuộc đời. Chương Ba gồm một số ví dụ về những cái nhìn mới có thể giúp chúng ta tu dưỡng thức giác và thay đổi thói quen của cái trí hay áp đặt quan niệm và đòi hỏi của nó lên chúng ta và mọi người chung quanh.

Trải Nghiệm Tại và Hiện

Mục tiêu cuối cùng của pháp thiền này là bạn có khả năng luôn luôn giữ được trạng thái Tĩnh Lặng nội tại dù bạn đang ngồi, đứng, đi, thức hay ngủ. Tuy nhiên, lúc đầu, bạn cũng cần thiền ngồi mỗi ngày để đạt tới mức độ sâu khởi điểm của Tĩnh Lặng. Thực tập phương pháp này, chúng ta sẽ tiến qua bốn giai đoạn:

Giai đoạn 1: trong giai đoạn này, lúc ngồi thiền, qua sự cố ý, chúng ta có thể chủ động làm gián đoạn được dòng tư tưởng miên man, trải nghiệm được sự Tĩnh Lặng, yên bình, nghỉ ngơi và sáng suốt của “trí”. Giai đoạn 2: vào những lúc không ngồi thiền, ta đang trong sinh hoạt bình thường mà ta vẫn thường xuyên trải nghiệm được sự hiện diện của Tĩnh Lặng một cách vừa tự nhiên vừa có ý thức bằng cách thiền ngắn hạn (1 phút) nhiều lần suốt trong ngày

Giai đoạn 3: đến giai đoạn này, cái trí cũng đã khá ngoan ngoãn, ít rối loạn. Qua thực tập, ta đã có thể bình thản sống đối diện với mọi hoàn cảnh thực tại, ý thức được sự thúc giục và thói quen của trí ta, và bước ra khỏi những rối loạn cảm xúc mà vẫn duy trì được Tĩnh Lặng suốt.

Giai đoạn 4: Đến giai đoạn 4 này thì ta và trí có thể hoà hợp một cách tự nhiên, không còn có sự đấu tranh, rối loạn. Đây là lúc ta sống và hoạt động hàng ngày mà luôn luôn có một sự gắn bó âm thầm, nhẹ nhàng với sự Tĩnh Lặng bên trong. Trí ta bây giờ không còn tự động phân tích, phán đoán, phản ứng, hay lải nhải liên tục như trước kia nữa.

Người ta tin rằng hầu hết các vị thức giác sống thường hằng trong trạng thái Tĩnh Lặng này.

Ghi Chú Cho Thiền Sinh Của Các Pháp Môn Khác 􀂃 Thiền sinh đã có tập các pháp môn dùng hệ thống Luân Xa: Vì mục đích của pháp thiền Tại và Hiện là sự Tĩnh Lặng và vắng bặt mọi “suy nghĩ” nên trong khi thực hành Tại và Hiện, thiền sinh cần buông lỏng hết các bắp thịt ở vùng trán và mắt, đặc biệt nên tránh không tập trung ở Luân Xa Sáu (mắt thứ ba).

􀂃 Thiền sinh đã có kinh nghiệm với các pháp môn khác, nhất là các hệ thống dùng năng lượng: Vì đã quen có những cảm giác của sự luân lưu năng lượng và độ rung trong cơ thể, hoặc “nhìn” thấy   được nhiều điều mới lạ khi thiền, nhiều thiền sinh khi thực hành pháp thiền Tại và Hiện thắc mắc tại sao lại không “thấy” gì hết. Mục đích của Tại và Hiện là sự vắng bặt của “Ý”, nghĩa là vắng luôn cả ý mong chờ “thấy” gì, thậm chí vắng luôn cả ý mong chờ đạt được sự Tĩnh Lặng thì mới đúng phương pháp vì hành động mong chờ sẽ làm cản trở ta vào được Tĩnh Lặng. Trường hợp bạn kinh qua cảm giác hoặc linh ảnh, xin hãy lờ chúng đi vì mục tiêu của chúng ta ở đây là buông xả luôn tư tưởng của cái trí về mọi chủ đề, kể cả những kinh nghiệm như trên.

􀂃 Thiền giả của các pháp thiền truyền thống: Nhiều pháp thiền khác nhấn mạnh việc luôn luôn tỉnh thức. Pháp Tại và Hiện có nét đặc thù là nhấn mạnh việc hoàn toàn buông lỏng, bất động thân-ý, kể cả không cố gắng tỉnh thức. Trong giai đoạn đầu tập thiền, trạng thái lý tưởng là nửa thức và nửa ngủ nghĩa là điểm ở giữa hai trạng thái thức và ngủ. Sau đó, nếu muốn tập chiêm nghiệm thì giữ yên sự Tĩnh Lặng, bước qua trạng thái tỉnh thức hoàn toàn rồi làm theo hướng dẫn trong Bài Tập Cấp 1 sau đây.

Cấp Một: Nhập Vào Tĩnh Lặng

Chú ý: Xin lưu ý rằng lý do duy nhất khi phân ra ba cấp là để tiện cho việc hướng dẫn và thực tập chứ không ngụ ý phân chia mức độ thành đạt tâm linh gì cả. Bạn hãy bắt đầu với Cấp Một rồi sau khi thông thạo thì hẳn tập lên cấp kế tiếp. Tuy nhiên, bạn không nên cảm thấy áp lực phải tiến lên cấp khác vì nhiều người chỉ dùng Cấp Một hoặc Cấp Hai rất thoải mái và hữu hiệu mặc dù họ đã thành thạo cả ba cấp. Hãy tìm cho bạn cấp nào thoải mái là được.  

Thiền Ngồi

Mặc dù ta gọi là “thiền ngồi”, hãy nhớ rằng pháp thiền này được dùng ở bất cứ lúc nào, nơi nào và bất cứ tư thế nào. Chỉ cần làm sao cho càng thoải mái và thư giãn càng tốt.

Bước một: Hít một hơi (qua mũi) thật sâu, chậm; khi thở ra (qua miệng), ta cảm tưởng như có một làn sóng chảy dài từ đầu xuống chân giúp toàn bộ cơ thể thư giãn. Buông lỏng hết các bắp thịt trong người. Mắt mở he hé hay nhắm, đừng chăm chú vào điểm nào cả.

Bước hai: Thầm nhủ với “Trí” là “Thân ở đây này”, “nhận biết” rằng cái “Trí” của ta đã đến tại vị trí trái tim. Thư giãn và buông xả trí không nghĩ điều gì, không tập trung. Đặc biệt, thả hết các cơ chung quanh mắt, trán cho dù nhắm hay mở mắt. Thỉnh thoảng mơ hồ biết rằng “Trí” vẫn ở nơi trái tim.

Khi thấy “Trí” bỏ đi lang thang hay suy nghĩ thì nhẹ nhàng nhắc lại “Thân ở đây này”, đưa nó trở về an định ở vị trí cũ, rồi lại tiếp tục buông lỏng hết toàn thân - trí ngay.

Để yên như vậy trong trạng thái không suy nghĩ, không tập trung ít nhất là một phút, tối đa là 30 phút. (Thiền sinh mới thì không nên thiền lâu hơn 30 phút. Sau chừng khoảng một tháng thì bạn có thể thiền lâu hơn nếu thấy thoải mái.)

Bước ba: Kết thúc thiền ngồi: từ từ hít một hơi thở sâu. Thở ra chậm, mở mắt và nhìn rõ lại bình thường, vươn vai nếu cần.  

Nếu muốn chiêm nghiệm vấn đề gì hay phát triển trí tuệ thì sau khi mắt nhìn rõ lại, hãy giữ nguyên trạng thái Tĩnh Lặng đang có nhưng trí thì tỉnh thức hoàn toàn. Ta âm thầm quan sát và chiêm nghiệm các tư tưởng xuất hiện mà không phân tích hay suy luận gì cả. Thời gian bao lâu cũng được.

Thông thường, nếu chọn sự phát triển trí tuệ làm trọng tâm thiền thì nên có sự hướng dẫn trực tiếp của một bậc thầy đã thành đạt tâm linh về mặt trí tuệ. Nếu không, dễ bị lầm lẫn cái trí phàm là “Chân trí tuệ” rồi vô tình bị cái trí phàm đó gạt, ta sẽ lạc luôn trong đó.

Thiền Ngủ

Đầu tiên, chúng ta bắt đầu thoát khỏi đau khổ khi vào được Tĩnh Lặng lúc thiền ngồi. Kế tiếp, chúng ta mang sự Tĩnh Lặng này vào các sinh hoạt hằng ngày. Còn thiền ngủ, chúng ta cố gắng xử lý một phần khác của cái trí là tiềm thức của chúng ta. Để không còn đau khổ ngay cả trong giấc mơ, ta hướng dẫn cả tiềm thức lẫn cái trí tư duy suốt trong giấc ngủ vào ẩn trú vào nơi Tĩnh Lặng. Như thế, chúng ta sẽ thức giấc mỗi ngày trong tươi mát và an bình với chính bản thân và thế giới vì phương cách này giúp ngăn chặn cái trí tiếp tục những thói quen cũ trong đêm.

Phương thức thiền như sau: khi nào bạn cảm thấy thật buồn ngủ và sắp sửa rơi vào giấc ngủ, nói thầm với cái trí tư duy và tiềm thức của mình: “Hãy ẩn trú vào cõi Tĩnh Lặng suốt thời gian ngủ này”. Sau đó bạn buông xả mọi ý nghĩ và các cơ bắp, chìm vào một giấc ngủ bình yên.  

Dấu Hiệu Tĩnh Lặng Khi Thiền

Người hành thiền trong sự Tĩnh Lặng sâu thường có những dấu hiệu sau đây: Cơ thể không lắc lư, nghiêng ngả, tay chân để yên, đầu không ngọ nguậy, cử động. Mặt người này trông có vẻ thanh thản, các cơ trên mặt không căng thẳng. Hơi thở nhẹ nhàng. Khi ở trong Tĩnh Lặng, dù ngồi thiền lâu, tay chân và lưng cũng không đau nhức. Thêm vào đó, nhận thức về thời gian và không gian có thể hơi sai lệch. Ví dụ, có thể họ ước định thời gian ngồi thiền của mình không chính xác, hay khi mở mắt ngay sau lúc thiền, họ hơi bị sai lệch về không gian chung quanh. Một điểm đặc trưng của Tĩnh Lặng nữa là thân thể cảm thấy khoẻ khoắn và tinh thần an bình sau khi thiền.

Nếu muốn hiệu quả hơn, bạn có thể dùng pháp thiền Tại và Hiện thường xuyên trong ngày: mỗi ngày thiền ngồi ít nhất một lần từ 10 đến 30 phút và thêm tối thiểu ba lần thiền ngắn trong sinh hoạt thường nhật, mỗi lần ít nhất là một phút. Nếu cái trí bạn thuộc loại hiếu động, thường chạy xuôi ngược mọi nơi và mọi lúc, chúng tôi đề nghị bạn nên thiền thường xuyên và lâu hơn. Rồi khi sắp rơi vào giấc ngủ, dù ngủ trưa, tối, hay đêm thức giấc rồi ngủ lại, bạn hãy áp dụng thiền ngủ của Tại và Hiện.

Nên nhớ rằng mục tiêu chính của chúng ta là sống trong hiện tại, luôn thức giác về các tiến trình của cái trí mình, luôn kiểm soát được tư tưởng, cảm xúc, hành động, các thực trạng và duy trì được Tĩnh Lặng và bình thản trước mọi thăng trầm của cuộc đời. Vì thế, sau khi bạn đã tập được Tĩnh Lặng, cố gắng âm thầm  duy trì một liên hệ thường xuyên với sự Tĩnh Lặng này suốt trong ngày. Một lần nữa, xin nhắc là thiền một phút thường xuyên suốt trong ngày sẽ có lợi ích đáng kể và hữu hiệu.

Kỹ thuật thiền Cấp Hai sẽ giúp bạn vào sâu được trạng thái Tĩnh Lặng khi thiền ngồi. Nó cũng bao gồm một số cách tập để giúp bạn mang theo sự Tĩnh Lặng này vào trong đời sống hằng ngày. Khi nào đã tập thuần thục Bài Cấp Một rồi hãy thực tập đến bài Cấp Hai, nghĩa là sau khi bạn đã kinh qua được sự Tĩnh Lặng theo ý muốn và có thể duy trì được trạng thái này khá lâu. Hãy nhớ là Dục Tốc Bất Đạt.

Cấp Hai: Các Cách Ứng Dụng Khác Vào Tĩnh Lặng Sâu Hơn

Dùng cách thức dưới đây nếu bạn vẫn chưa đạt được độ sâu Tĩnh Lặng như ý:

Như ở Cấp Một, hít thở một hơi sâu và chậm, thầm bảo với “Trí” là “thân ở đây này”, vào trong Tĩnh Lặng được khoảng vài phút, giữ nguyên “Trí” ở chỗ trái tim, giữ sự tĩnh lặng trong toàn cơ thể, sau đó mở mắt từ từ, chầm chậm đảo mắt nhẹ nhìn chung quanh, đầu không động đậy rồi nhắm mắt lại từ từ. Thư giãn cơ thể và chìm sâu vào Tĩnh Lặng. Sau vài phút, bạn có thể lặp lại việc mở và nhắm mắt như trên. Cứ mỗi lần lặp lại như vậy, ta sẽ vào sự Tĩnh Lặng sâu hơn. Chỉ nên làm tối đa 3 lần.

Sau đây là một vài phương cách để thực tập sau khi bạn đã vào Tĩnh Lặng thành thạo ở Cấp Một.  

Tĩnh Lặng Trong Lúc Cơ Thể Hoạt Động

Sau khi đạt được sự Tĩnh Lặng, giữ yên trạng thái này, từ từ mở mắt nhìn bình thường mà vẫn biết “Trí” đang ở yên nơi tim. Tiếp theo, ta bắt đầu cử động từng phần của cơ thể một cách chậm rãi và đồng thời vẫn duy trì biết có sự Tĩnh Lặng bên trong. Khi đã quen dần, ta có thể nghe và đối đáp với mọi người mà “Trí” vẫn ngồi yên lắng nghe và không có phản ứng. Kế tiếp ta tập đi, đứng, làm việc thường ngày mà bên trong vẫn luôn Tĩnh Lặng.

Duy trì Tĩnh Lặng nội tại khi cần ứng xử trong đời sống xã hội có lẽ là khó khăn nhất. Tuy nhiên, việc tập duy trì thành thạo này có thể lại rất quan trọng. Khi chúng ta phải đối diện với những sự việc đau đớn hay con người tiêu cực, gây sự, hãy hít một hơi sâu và chậm, bảo thầm với trí là “Thân ở đây này”, thư giãn và trở vào Tĩnh Lặng từ ba mươi giây đến một phút. Cố gắng luôn ý thức sự hiện diện của Tĩnh Lặng khi tiếp nhân xử thế. Tập thường xuyên thì sẽ thấy dễ dàng thôi.

Hóa Giải Các Cảm Xúc

Khi một ý tưởng dấy lên gây cho ta cảm xúc tiêu cực: đau đớn, buồn tủi, giận dữ… những cảm xúc mà ta không mong muốn, ta có thể hóa giải ngay bằng cách vào trong Tĩnh Lặng từ ba mươi giây đến một phút. Tập ứng phó loại cảm xúc này mỗi khi nó xuất hiện. Sau một thời gian luyện tập, bạn sẽ thấy những cảm xúc này càng lúc càng ít xuất hiện hơn.  

Cấp Ba: Kết Hợp Thân, Tâm, Trí, Quá Khứ và Hiện Tại

Bài tập Cấp 1 đã hướng dẫn bạn căn bản cách dừng “Trí”, cách vào sự Tĩnh Lặng, mở lòng từ bi, và cách tự chữa bệnh. (Xem chi tiết ở Chương Bốn: cách tự chữa bệnh)

Bài tập Cấp 2 đã hướng dẫn cách vào được trạng thái Tĩnh Lặng sâu hơn, giữ được sự Tĩnh Lặng ngay trong các hoạt động thường nhật và cách hóa giải cảm xúc tiêu cực.

Bài tập Cấp 3 gồm một số cách tu, phát triển tâm linh bằng pháp thiền Tại và Hiện. Hãy đọc tiếp phần này nếu bạn cảm thấy sự chuyển hóa cá nhân này phù hợp với mục đích của bạn. Còn nếu không hợp thì xin đọc tiếp cuối chương này về những khác biệt giữa Tại và Hiện và những pháp thiền khác.

Dưới đây là phần hướng dẫn cách khai mở trí tuệ, cách đạt trạng thái Tĩnh Lặng kết hợp: Thân, Tâm và Trí. Qua sự hợp nhất đó ta làm thế nào sử dụng Tĩnh Lặng để “ăn năn, hối lỗi”. Nó sẽ giúp ta hóa giải những áp lực từ quá khứ đang là nguyên nhân gây ra đau khổ, bệnh tật.

Khai Mở Trí Tuệ

Trong lúc thiền, thay vì đưa “Trí” về ngồi yên nơi tim thì ta mời “Trí” về vị trí nơi trên sóng mũi, giữa hai đầu khóe mắt. sau đó thư giãn và nhập vào Tĩnh Lặng. Nếu muốn bước qua trạng thái chiêm nghiệm hoặc dùng Chân trí tuệ như trong các pháp thiền khác, bạn có thể tập như sau: mở mắt hoặc nhắm mắt, đầu óc hoàn toàn tỉnh thức và giữ yên sự Tĩnh Lặng   bên trong. Cần biết điều gì hay đang thắc mắc vấn đề nào, bạn đặt câu hỏi rồi để trí hoàn toàn trống không và yên lắng. Nhớ là hoàn toàn rỗng lặng, không mong chờ, không suy luận gì cả. Ý tưởng đầu tiên xuất hiện trong cái “trống không” này thường sẽ là câu trả lời hoặc giải đáp cho vấn đề của bạn. Khi bạn tập thuần thục cách này, bạn sẽ tự nhiên đạt tới kiến thức căn bản và sự minh triết mà cái trí ồn ào không thể nào chạm đến được.

Tu Dưỡng Lòng Từ Bi

Phương pháp này giúp hiệp nhất thân, tâm, trí trong Tĩnh Lặng để chúng ta có thể tu dưỡng lòng từ bi cùng với việc phát triển chân trí tuệ. Khi thiền, cũng làm giống như Cấp Một và Cấp Hai nhưng ta đặt “trí” ở hai nơi: trên sống mũi, nhủ rằng “thân đây này”, và đồng thời đặt “trí” nơi tim, nhủ rằng “tâm ở đây này”. Giữ yên trạng thái Tĩnh Lặng và hoàn toàn không nghĩ ngợi ít nhất là 30 phút.

Hóa Giải Nghiệp Lực Quá Khứ

Việc thường xuyên duy trì được trạng thái “Tĩnh Lặng” để ngăn chặn những thông tin cũ là điều rất khó khăn. Vì vậy, ta cần phải có biện pháp hóa giải các áp lực của những thông tin này. Bạn có thể dùng bước một và hai trên đây để hợp nhất “Thân, Tâm, Trí” hóa giải các phiền não, đau khổ của quá khứ trong cuộc đời này.

Hóa Giải Duyên Nghiệp Tiền Kiếp

Nhiều người cho rằng nguồn thông tin cũ không nhất thiết chỉ là đến từ cuộc đời hiện nay mà chúng còn có thể đến từ quá khứ xa xưa của “tiền kiếp”. Chữ “quá khứ” nói ở đây là không giới hạn trong khoảng   thời gian nào mà nó được xem là tất cả thời gian trước cái khoảnh khắc hiện tại. Bạn nào tin và muốn hóa giải duyên nghiệp “tiền kiếp” xin hãy theo phương pháp dưới đây. Nếu thấy không thích hợp với mục tiêu của mình thì bỏ qua phần này vậy. Muốn hóa giải “lực quá khứ” của tiền kiếp, cần phải nghĩ rằng những đau khổ và phiền não như bệnh hoạn, mối quan hệ bị tổn thương v.v… là kết quả của những gì mình đã làm lỗi từ nhiều đời kiếp trước đây. Trong trường hợp này cần thực tâm ăn năn, sám hối những việc ấy, mặc dù mình không hề biết hoặc nhớ việc lầm lỗi đó là gì và chúng ta thầm xin lỗi những ai đã chịu đau khổ vì những việc mình đã vô tình hoặc cố ý gây ra.

Trong cuộc sống hằng ngày, đôi khi chúng ta bị ai đó làm khổ mà không có lý do gì chính đáng cả, ví dụ như cứ kiếm cớ mắng mỏ, gây gổ, làm tổn hao tiền, của cải của chúng ta v.v.. Mình nên cho rằng ở một quá khứ nào đó, chính mình đã làm tất cả những điều ấy đối với người đó. Đồng thời, ta hãy đặt mình vào vị trí của người đó để mở lòng mình ra và cảm thông được sự đau khổ khi xưa họ đã chịu. Sau đó chìm vào trong “Tĩnh Lặng” và xin lỗi họ. Sau khi đã bày tỏ ý hối hận và xin lỗi như trên, ta dùng pháp thiền Tại và Hiện của cấp ba (vào “Tĩnh Lặng” bằng cách hợp nhất “Thân, Tâm, Trí”) ít nhất 30 phút. Sự “Tĩnh Lặng” càng sâu và “Trí” càng yên tỉnh thì hiệu quả càng cao. Đây là một trong những cách hóa giải các duyên nghiệp từ quá khứ rất hữu hiệu.

Đặc Trưng Của Pháp Tại và Hiện

Pháp thiền Tại và Hiện có một vài tính chất quan trọng so với các pháp thiền khác.

  Không Đấu Tranh

Trong khi các phương pháp thiền khác dùng “trí” để kiềm chế chính nó, pháp thiền Tại và Hiện tránh đấu tranh với cái trí. Sau khi hướng dẫn cái “trí” ngồi yên, nghỉ ngơi ở một vị trí nhất định nào đó, thiền sinh buông xả hoàn toàn: thân bất động, trí trống rỗng: không chăm chú, không theo dõi, không trói buộc hay chiêm nghiệm gì cả. Điểm không đấu tranh này là một phẩm chất làm cho phương pháp này rất hữu hiệu trong việc xử lý với cái trí ồn ào của mình.

Tĩnh Lặng và Thức Giác

Chẳng những pháp Tại và Hiện nhấn mạnh việc không đấu tranh mà còn nhấn mạnh luôn cả việc Tĩnh Lặng nên không theo dõi các nhận thức hoặc các hành động như những pháp thiền khác. Thiền quán hay các loại thiền “thức giác” đòi hỏi thiền sinh “theo dõi” hoặc “ý thức” tư tưởng, hành động hay hơi thở của họ. Pháp Tại và Hiện làm ngược lại - thay vì theo dõi cái trí hay cơ thể đang trong thể động, bạn lại lờ mờ ý thức sự Tĩnh Lặng sâu lắng của một cái trí đang ngủ yên ở một vị trí được chỉ định. Một thiền giả nhận xét: “Các pháp khác thì nhìn ra ngoài còn Tại và Hiện thì nhìn vào trong”.

Thời Gian và Hiệu Quả

Pháp Tại và Hiện đòi hỏi ít thời gian và bạn có thể đạt được sự Tĩnh Lặng sâu lắng trong thời gian rất ngắn. Nếu thực hiện đúng theo cách hướng dẫn, chỉ vài ngày là sẽ đạt được sự Tĩnh Lặng ngay. Có người đạt được như vậy chỉ trong vòng vài phút thôi. Trong vòng vài tuần, thiền sinh đã có thể mang theo sự Tĩnh Lặng này vào đời sống xã hội thường nhật.  

Thời gian tuy ngắn nhưng vẫn không hề làm giảm đi hiệu quả của phương pháp thiền. Sự “tĩnh lặng” mà thiền sinh đạt được theo phương pháp Tại và Hiện có tính chất đổi đời.

Đơn Giản

Pháp thiền Tại và Hiện đơn giản và dễ thực hành, tốn ít thì giờ, không cần có học thức cao, không tốn kém, không cần phải có người hướng dẫn. Hướng dẫn cho người khác cũng rất dễ dàng, người nào thực tập được rồi đều có thể hướng dẫn cho người khác trong chốc lát.

Hài Hòa

Phương pháp Tại và Hiện này còn có tính cách trung dung và bổ sung nên nó hài hòa với tất cả truyền thống tâm linh hoặc tôn giáo. Nó hài hòa cả với cuộc sống thế tục, không theo một đạo giáo nào. Pháp thiền giúp cho ta sự sáng suốt ở cả trí não lẫn tâm linh, khiến chúng ta được tự do theo đuổi và thậm chí còn giúp ta đi qua những con đường mà chúng ta đã chọn. Hạnh phúc vĩnh hằng là một mục tiêu chung của con người, một mục tiêu không thuộc một truyền thống riêng lẻ mà là thuộc về tất cả mọi người ở khắp mọi nơi.

Từ Bi và Hòa Bình Thế Giới

Chìa khóa Tại và Hiện không những mang đến sự an lạc nội tại mà còn giúp ta phát triển lòng từ bi và tình thương yêu. Ta chỉ có thể xây dựng hòa bình thế giới sau khi chính bản thân ta đã phát triển được lòng từ bi và sự an bình nội tại.  

Chương Ba

Thay Đổi Cách Nhìn

Trong chương này, chúng tôi trình bày những cách nhìn mà chúng tôi cảm thấy có lợi ích cho việc làm vơi bớt đau khổ. Những mẩu chuyện này không có ngụ ý là những quy tắc hay hướng dẫn gì cả. Ngược lại, mục tiêu chính của cuốn sách là giúp b